Introductie!

Het Nederlandse zorgstelsel wordt gezien als een van de beste ter wereld. Toch is het in de huidige vorm niet toekomstbestendig. Door demografische en technologische ontwikkelingen wordt onze zorg op termijn onbetaalbaar [CPB]. Hoe kan de zorg zo worden ingericht dat we ook in de toekomst de beste kwaliteit kunnen blijven leveren tegen de laagste kosten, én tegelijkertijd de patiënt zorg op maat blijven bieden?

Value Based Healthcare (VBHC) gaat over het creëren van meer ‘waarde’ voor patiënten, waarbij de term ‘waarde’ geformuleerd wordt als: “De voor de patiënt belangrijke zorguitkomsten gedeeld door de integrale kosten voor het behalen van die uitkomsten.” Het principe is voor het eerst beschreven door professor Michael Porter van de Harvard Business School en gebaseerd op een aantal institutionele belemmeringen: gesegmenteerde zorg, een financieringsstelsel dat beloont voor productie in plaats van waarde en nauwelijks inzicht in de werkelijke kwaliteit en kosten van de zorg. De meest belangrijke en controversiële observatie van Porter was het gebrek aan een gestructureerd en uniform inzicht in uitkomsten van zorg die voor de patiënt belangrijk zijn (Porter & Teisberg, 2006).

Porter heeft jarenlang onderzoek gedaan naar de gezondheidszorg, met alle stakeholders gesproken en uiteindelijk een concept ontwikkeld dat de potentie heeft om veel van bovenstaande problemen op te lossen. In zijn publicaties beschrijft hij een strategische agenda met zes ‘elkaar versterkende’ onderdelen waarmee waarde gecreëerd kan worden in een zorgstelsel (Porter & Teisberg, 2006):

1. Organiseer ‘geïntegreerde zorgeenheden’ (IPUs): organiseer zorg rondom de medische aandoening van de patiënten in plaats van rondom specialiteit of interventies.

2.Meet uitkomsten en kosten per patiënt: meet uitkomsten die er voor de patiënt toe doen en meet deze samen met de kosten voor het volledige zorgtraject.

3. Maak zorgbundels mogelijk: maak één prijs voor het volledige gebundelde zorgtraject van een acute medische aandoening en op-tijd- gebaseerde vergoedingen voor chronische aandoeningen, eerstelijns- en preventieve zorg.

4. Integreer het aanbod van zorgaanbieders: werk multidisciplinair samen in een netwerk, concentreer volume per medische aandoening, maak onderscheid in complexiteit.

5. Vergroot geografisch bereik van excellente aanbieders: identificeer ‘best practices’ en faciliteer uitbreiding van het zorgbereik.

6. Bouw een geïntegreerd IT-platform: zet informatietechnologieën in om bovenstaande punten optimaal te ondersteunen.

Door het samenspel van deze zes onderdelen kan de patiënt betere zorg krijgen tegen lagere kosten, kunnen ziekenhuis van elkaar gaan leren, blijft het mogelijk om innovaties voor patiënten door te voeren en zal de verzekeraar een op waarde-gebaseerd betalingsmodel kunnen ontwikkelen. De perverse (productie)prikkels verdwijnen uit het systeem, het werkklimaat voor zorgverleners kan verbeteren en de zorg wordt veel transparanter. Het vergelijking van ‘de voor de patiënt belangrijkste uitkomsten’ mogelijk wordt. Er ontstaat zo een stelsel waarin een zorgverlener niet meer wordt afgerekend op te hoge kosten, maar waarin beloond wordt voor het toevoegen van zoveel mogelijk waarde aan de zorg voor patiënten.

Wanneer er gesproken wordt over ‘kwalitatief betere’ zorg, denkt men waarschijnlijk al snel aan minder complicaties, sneller en beter herstel, en minder lange wachttijden. En dat klopt. Maar VBHC is meer dan dat. Zo geeft VBHC bijvoorbeeld ook duidelijk inzicht in welke aspecten van het zorgproces voor een individuele patiënt van toegevoegde waarde zijn. Hierdoor kan een zorgverlener op slimme en objectieve wijze bepalen wanneer zorg gepast is en wanneer deze overbodig is. Hierdoor wordt de zorg een stuk doelmatiger en staan eindelijk de individuele behoeften en voorkeuren van de patiënt centraal.

De onderdelen uit de strategische agenda van Porter worden momenteel door meerdere, toonaangevende, ziekenhuizen in zowel Amerika als Europa geïmplementeerd. De eerste resultaten zijn spectaculair, met enorme afnames van aantallen complicaties en sneller herstel van de patiënt. Daarnaast is de zorg veel meer om (het ziektebeeld van) de patiënt georganiseerd, wat leidt tot een hogere tevredenheid van patiënten. Het is niet langer de vraag hoe we waarde kunnen toevoegen. De vraag is, welke organisaties zullen de weg leiden en hoe snel kunnen anderen volgen?

De laatste jaren krijgt het Value Based Healthcare (VBHC) concept ook in Nederland steeds meer aanhang. Diverse gerenommeerde (zorg)organisaties verkondigen dat VBHC, indien deze wordt aangepast op de Nederlandse situatie, het toekomstige zorgklimaat in ons land gaat bepalen. Dit komt omdat VBHC de potentie heeft om allerlei problemen waar we nu tegenaan lopen op te lossen. Het maakt de zorg beter, goedkoper en daarmee toekomstbestendiger. Anders gezegd, het leidt tot meer kwalitatieve én meer financiële ‘’waarde’’ in de zorg. Het mooie hiervan is dat deze toegevoegde waarde voor alle stakeholders in de zorg geldt, namelijk: voor de individuele patiënt, de zorgverlener (bv. de arts), de zorgaanbieder (bv. het ziekenhuis), de zorgverzekeraars én de maatschappij/overheid. Een groot voordeel van VBHC, in tegenstelling tot de huidige manier waarop zorg in Nederland georganiseerd is, is dat de belangen van al deze stakeholders met elkaar in lijn worden gebracht. Bij VBHC heeft iedereen baat bij het optimaliseren van de “waarde” van zorg voor patiënten en dat zorgt er voor dat we met elkaar gaan samenwerken, in plaats van elkaar tegenwerken. Dat maakt het een erg krachtig concept.

Ondanks de potentie van VBHC en de duidelijk toegenomen interesse en initiatieven in ons land, heeft VBHC nog een lange weg te gaan. De implementatie van VBHC is complex en vergt veel inzet van alle stakeholders. Om beter te begrijpen wat er moet gebeuren om VBHC in Nederland succesvol te implementeren is het essentieel om eerst het VBHC concept goed te begrijpen en deze te kunnen plaatsen in de huidige ‘stand van wetenschap en praktijk.’ Het doel van dit deel van de website van de stichting Value in Care is om de huidige stand van VBHC in ‘de wetenschap en praktijk’ overzichtelijk weer te geven.